Kraambed problemen

Pijnlijke tepels

In de meeste gevallen zijn zere tepels het gevolg van verkeerd aanleggen. Als een baby goed is aangelegd, heeft de baby een flink stuk van de tepelhof in zijn mond. De tepel zelf komt dan achter in het mondje van de baby te liggen, tegen het zachte gehemelte aan. Dit doet geen pijn. Als de baby niet goed is aangelegd en de baby neemt alleen de tepel in zijn mond, kan de tepel tegen het voorste gehemelte van de baby schuren en beschadigen. Zere tepels ofwel tepelkloven zijn het gevolg. Je kan dan met tepelzalf beginnen (Bepanthen of Purelan). Let wel op het kan ervoor zorgen dat de tepels daardoor weker worden en dit bevorderd de genezing niet.

Soms heeft een moeder pijnlijke tepels, terwijl de baby goed is aangelegd. De normale maatregelen tegen beschadigde tepels - goed aanleggen, van houding veranderen, de tepels goed laten drogen- helpen dan niet. In dat geval kan men denken aan een schimmelinfectie.

Schimmelinfectie?

Als je één of meer van de volgende kenmerken hebt, zou er sprake kunnen zijn van een schimmelinfectie:

• rode en zere tepels
• soms beschadiging van de tepel
• soms geen uiterlijke kenmerken
• soms zie je witte stippen in de huidplooien van de tepel
• soms stekende pijn in de borst, vooral tijdens en na het voeden

Bij een schimmelinfectie kan de tepel aangetast zijn, maar ook de melkkanaaltjes in de borst kunnen geïnfecteerd zijn. En aangezien de baby met zijn mond in direct contact staat met de tepel, kan ook het mondje van de baby schimmel vertonen (spruw):

• geïrriteerde slijmvliezen in mond en keelholte, waarbij vaak witte stippen te zien zijn
• het kind gedraagt zich anders, bijvoorbeeld onrustig, slaapt korter
• borstweigeren, herhaaldelijk de borst loslaten
• parelmoerachtige lippen
• klikkend geluid tijdens het drinken
• luieruitslag

Hoe komt het?

• verminderde weerstand/stress
• zwangerschap/bevalling
• verstoorde of onevenwichtige suikerhuishouding:

• diabetes mellitus
• verkeerde voeding (te rijk aan suiker en geraffineerde producten, alcohol)
• antibiotica
• hormoonpreparaten (ook de pil)

Ook besmetting kan een oorzaak zijn. Moeder en baby kunnen elkaar over een weer besmetten, de moeder kan zichzelf besmetten als ze al een vaginale schimmelinfectie heeft, of haar partner kan de schimmelinfectie bij zich dragen.

Wat doe je eraan?

Medicijnen

Als je naar de dokter gaat, zal die een schimmeldodend middel voorschrijven. Het is belangrijk dat zowel jij als je baby behandeld wordt, omdat jullie elkaar over en weer besmetten. Ook als een van jullie geen schimmelinfectie lijkt te hebben is dit te prefereren. Bij jou zal de behandeling moeten doorgaan tot een week à tien dagen nadat de pijn is verdwenen. Als de schimmelinfectie erg hardnekkig is of als je last hebt van ernstige pijn in je borst, kan de dokter ook een sterker middel voorschrijven.

Hygiëne

De Candida Albicans is een sterke gist die in verschillende omgevingen kan overleven. Daarom is het belangrijk om op de hygiëne letten en zoveel mogelijk besmettingsbronnen schoon te maken of te vermijden. Dus:

• vaak je handen wassen, met name voor en na de voeding en na het verschonen van de luier
• na de voeding de tepels aan de lucht laten drogen
• vochtige zoogcompressen zijn een ideale voedingsbodem voor de schimmel, dus verschoon ze zo vaak mogelijk
• iedere dag een schone beha aandoen; katoenen zoogcompressen iedere dag 5 minuten uitkoken
• gezinsleden met een schimmelinfectie zo veel mogelijk vermijden, nog beter is het om ook hen te laten behandelen
• zo min mogelijk zeep gebruiken of alleen zure zeep, schimmels gedijen slecht in een zure omgeving
• fopspenen dagelijks uitkoken, speelgoed dat in aanraking komt met het mondje van de baby goed schoonhouden
• kolf iedere dag schoonmaken, de uitkookbare onderdelen uitkoken

Als je baby te veel aankomt, veel spuugt, veel krampjes heeft en onrustig is aan de borst, krijgt de baby misschien te veel melk.

Stuwing bij borstvoeding

Wat is stuwing?

Een paar dagen na de geboorte kun je last krijgen van stuwing: zware, gespannen borsten. Deze stuwing komt door een vergrote doorbloeding van de borsten en door de aanmaak van melk. Als de melk niet wordt verwijderd, worden de borsten groot, pijnlijk gespannen, de huid kan rood worden en je kunt je er echt ziek bij voelen. De mate van stuwing verschilt per vrouw: de een voelt dat de borsten wat steviger zijn, de ander krijgt zulke harde, grote borsten dat de voedings-bh niet meer past. Je kunt ernstige stuwing voorkomen door de baby de eerste week zo vaak mogelijk aan te leggen.

Wat kun je doen als je stuwing hebt?

Als de borsten zo pijnlijk zijn dat drinken door de baby of kolven onverdraagbaar is, dan kan het prettig zijn een warme douche te nemen of met je borsten in een kom warm water te hangen. Door de warmte lopen de borsten leeg waardoor het gespannen gevoel afneemt. Door koucompressen op de borst te leggen wordt het pijnlijke gevoel minder. Vlak voor een voeding werkt warmte het beste omdat daardoor de melk makkelijker stroomt. Als de melkproductie al goed op gang is gekomen en de baby de borsten niet goed leeg drinkt, kan het helpen de borsten één of twee keer goed leeg te kolven.

De baby aanleggen

Als de stuwing zo hevig is dat de tepel vlak of verstreken is, kun je met je handen of met een kolf de ergste spanning wegkolven. Als de tepel en tepelhof zacht aanvoelen, kan de baby makkelijker de tepel en een flink stuk van de tepelhof in zijn mond nemen en is de kans dat de huid beschadigt kleiner.

Stuwing na de kraamtijd

Ook na de eerste dagen kun je stuwing krijgen: als de baby ineens de nacht doorslaapt, een voeding overslaat of als er meer tijd tussen twee voedingen zit dan normaal. Deze stuwing wordt veroorzaakt door opgehoopte melk in de borsten. Wanneer de baby vervolgens lang en veel drinkt, is de stuwing verholpen. Eventueel kan een nog volle borst na de voeding leeggekolfd worden. Als de baby blijvend minder wil drinken, bijvoorbeeld als de baby 's nachts doorslaapt, dan zal de melkproductie zich na een paar dagen aanpassen. In dit geval is het niet zinvol de borsten leeg te kolven, omdat daarmee de melkproductie gestimuleerd wordt. Je kunt wel kolven totdat het gespannen gevoel in je borsten weg is.

Als je voor langere tijd of regelmatig van de baby gescheiden wordt, bijvoorbeeld om te werken of door ziekte van de baby of jezelf, kun je stuwing voorkomen door de borsten af te kolven. Wacht dan niet tot de borsten gespannen aan voelen, maar kolf zoveel mogelijk op de normale voedingstijden en kolf de borsten zo goed mogelijk leeg.

Te veel melk?

Als je baby:

• meer dan 300 gram per week aankomt
• veel melk teruggeeft
• veel last van krampjes heeft
• veel en soms groene ontlasting heeft, met witte stukjes onverteerde moedermelk erin

Als jij:

• veel lekt en het gevoel hebt dat je 'barst' van de melk
• vaak last hebt van verstopte melkkanaaltjes en soms zelfs borstontsteking

Als je baby:

• tijdens de voedingen onrustig is aan de borst (verslikken, veel loslaten)
• veel hikt en boert (door het verslikken heeft je baby veel last van lucht in zijn buik)

Als jij:

• de melk krachtig voelt toeschieten, soms zelfs meerdere keren per voeding (als je je baby dan van de borst haalt, zie je de melk eruit spuiten)

Herken je een aantal van bovenstaande punten, dan heb je misschien last van te veel melk.

Hoe komt het?
Bij borstvoeding speelt het vraag en aanbod principe een belangrijke rol. Dat betekent dat de borsten zo veel melk maken als de baby nodig heeft. Als de baby aan de borst drinkt, gaan de melkklieren melk aanmaken. Hoe meer melk de baby uit de borst haalt, hoe meer melk er wordt aangemaakt. Het kan een paar weken na de geboorte duren voordat de vraag van de baby en het aanbod van de melk op elkaar zijn afgestemd.

Tijdens deze periode kan het vraag en aanbod principe verstoord worden door regels als: de baby mag niet langer dan 10 minuten aan de borst drinken, je mag maar 1 keer in de 4 uur aanleggen, je moet twee borsten per keer geven, of je moet juist maar één borst per keer geven. Bij sommige vrouwen leidt dit ertoe dat de melkaanmaak niet genoeg gestimuleerd wordt, en bij andere vrouwen leidt het er juist toe dat de borsten overvol raken, ze een hele krachtige toeschietreflex krijgen, en een onrustige baby aan de borst hebben, omdat die de grote stroom melk niet kan verwerken.

Wat kun je eraan doen?

• je baby helpen om de grote toevloed van melk te kunnen verwerken
• de hoeveelheid melk terugbrengen

Tips om met de te grote toestroom van melk om te gaan

• Kolf de ergste spanning van je borsten vlak voordat je de baby aanlegt. Hierdoor heeft je baby meer 'grip' en een rustiger start.
• Als de melk erg krachtig toeschiet, haal je baby dan rustig van de borst, en laat de melk wegvloeien. Daarna kun je hem weer aanleggen.
• Sommige voedingshoudingen kunnen ook behulpzaam zijn:
  
  Als je bij het zittend voeden iets achterover leunt, of als je op je rug gaat liggen met je baby op je buik, moet de melk omhoog, dus die spuit er dan niet zo hard uit. Je baby kan dan de stroom melk wat makkelijker verwerken.

Voedingshouding [IMG]

Te weinig melk?

Het kan zijn dat de borsten te weinig voeding produceren. Dit kan vanaf het begin zo zijn maar ook later als het kraambed al afgesloten is.

In het begin kan dat zich uiten in enerzijds een kindje wat vaker en langer de borst wil hebben, een kindje die sneller wakker wordt en erg ontevreden is. Anderzijds kan een kindje veel slapen om zo niet al te veel energie te gebruiken. We komen er dan alleen maar achter als het kindje gewogen wordt. Zolang de borstvoeding nog niet goed op gang is, is het daarom ook aan te raden om regelmatig te wegen. In de kraamweek hebben de kraamverzorgsters een weegschaal bij zich. Later zal dit overgenomen worden door het consultatiebureau.

Borstvoeding werkt volgens een vraag en aanbod principe. Hoe vaker een baby aan de borst zuigt des te vaker zal een borst het sein krijgen om melk aan te maken. Zo komt borstvoeding ook op gang. Het is daarom raadzaam, als je borstvoeding wil geven, niet al te lang te wachten met na de bevalling de borsten te gaan stimuleren (liefst binnen 2 uur ). Een moeizame bevalling kan invloed hebben op de hoeveelheid melk.

Een kindje valt altijd af de eerste periode dus raak niet ontmoedigt. Later als de kraamweek voorbij is en je het normale leven weer op gaat pakken kan de borstvoeding ook teruglopen zonder dat je het echt in de gaten hebt. Het kan zich weer uiten in een onrustig kindje of juist het tegenovergestelde. Ook hier is het van belang een borst meer te gaan stimuleren om de voeding op peil te krijgen.

Houd rekening met het feit dat tepelkloven, moeizame bevalling, hoeveelheid rust, gebruik van tepelhoedjes, stress en anticonceptie invloed kunnen hebben op de hoeveelheid melk.

Wat kan je doen

• Vaak is het al voldoende om een kindje om de twee en half uur aan te leggen. Let op een voeding mag maximaal inclusief verschonen ongeveer 40 min duren. Zorg dat allebei de borsten aan de beurt komen.
• Eventueel nog 15 min per borst na te kolven volgens het systeem 3 – 5 - 7 min om en om.
• Maak afspraken met het consultatiebureau om regelmatig te wegen en om het beleid af te stemmen. Loop niet eindeloos door.

Borstontsteking

Elke vrouw die borstvoeding geeft kan een borstontsteking krijgen. Het is een ontsteking van de melkkanalen. Deze ontsteking is in de meeste gevallen te voorkomen. Wen jezelf aan om de borsten tijdens de voedingsperiode regelmatig in de spiegel te bekijken. Verzorg ze goed en hygiënisch. Dit betekent regelmatig zoogkompressen verschonen, eventuele tepelkloven goed verzorgen en regelmatig van houding wisselen.

Hoe komt het:

• Tepelkloven
• Te veel voeding
• Lage weerstand
• Slechte verzorging

Hoe uit het zich:

Vrouwen kunnen van het ene op het andere moment erg koorstig worden. Dit kan zo ernstig zijn als 40 graden! Daarnaast is er vaak sprake van rode plekken op de borst, glanzende borsten en pijnlijke borsten. Eventueel moeilijke of weinig uitstroom van melk.

Behandeling

• Het is belangrijk bij een borstontsteking dat de borst in kwestie leeg komt. Dit kan op twee manieren ofwel om je kindje aan te leggen ofwel een kolfapparaat erop zetten.
• Het beste kan je beginnen om een warme doek op de borst te leggen om zo de melkkanalen wat soepeler te laten worden.
• Daarna leg je je kindje aan met de kin naar de pijnlijke plek omdat deze plek dan als eerste leeg gedronken wordt. Als het tijdens het voeden lukt kan je wat mee masseren in de richting van de tepel om zo de ontsteking "los te maken".
• Als de borst helemaal leeg is kan je er ijs-compressen op leggen
  MAAR ALLEEN ALS DE BORST LEEG IS!
• Dit herhaal je bij een volgende voeding weer.
• Je mag ten allen tijden paracetamol gebruiken. (tot max 8 per 24 uur)
• Je kan 12 uur afwachten. Indien de koorts niet afneemt neem contact op met de huisarts.
• Stop nooit accuut tijdens een (dreigende) borstontsteking maar altijd in overleg!

Mocht het na de kraamtijd ontstaan, wat vaak gebeurt dan kan je altijd nog met ons contact opnemen.

Geïrriteerde hechtingen

Na een bevalling kan het zijn dat er hechtingen noodzakelijk zijn. In de meeste gevallen genezen deze goed en lossen ze vanzelf op. Je hebt er na een paar weken geen last meer van. Het kan echter zo zijn dat hechtingen geïrriteerd raken welke veel last geven.

Wat kan je doen?

• Goede hygiëne
• Goed luchten vb tijdens het rust-uurtje

In overleg met verloskundige of huisarts:

• soda of badedas (ongeveer 10 minuten in een laagje van 15 cm warm water gaan zitten)
• arnica of calendula

Huilend kindje

Er gebeurt veel na een bevalling. Een nieuw wereldwondertje. Aan kalme rustige omgeving van de baarmoeder is ineens een eind gekomen. Alleen huilt je kindje veel.........

In eerste instantie heeft een kindje veel te verduren gehad tijdens de bevalling, ook al is deze relatief gemakkelijk verlopen. Alle organen moeten aan het werk en dat kan wel eens voor problemen zorgen zoals bijvoorbeeld darmkrampjes... Het kan zijn dat een kindje gaat protesteren. Het dag / nachtritme kan verstoort zijn waardoor huilen als heftiger ervaren kan worden.

Allereerst is het van belang dat een lichamelijke oorzaak uitgesloten moet worden. Recent onderzoek toont aan dat bij baby's die vanwege excessief huilen worden opgenomen in het ziekenhuis, bij 97% van de baby's GEEN lichamelijke oorzaak van het huilen wordt gevonden (Nooitgedagt e.a., 2005).

Redenen waarom een kindje moet huilen zijn:

• Onrust
• Het ontbreken van rust en regelmaat
• Overmaat aan prikkels overdag
• Voedingsproblemen: spugen, krampen, obstipatie, te veel of te weinig voeding
• Infecties: verkouden, ooronsteking, spruw, luieruitslag, urineweginfectie, diarree (kan ook voorkomen bij overgevoeligheid)
• Overige oorzaken: allergie, eczeem, prematuur of dysmatuur geboren, geboorte-trauma (bijv. sleutelbeenbreuk), onrijpheid van het centrale zenuwstelsel, heupluxatie, afwijking in de wervelkolom, ademhalingsproblemen

Van een huilbaby kan pas gesproken worden als een kind meer dan 3 uur per dag huilt, minimaal 3 dagen in de week voor minimaal 3 weken lang. De normale huilduur verschilt per leeftijd: in de periode na de geboorte huilt een kind 1-1,5 uur. Rond de zesde week bereikt het huilen een piek van 2-2,5 uur en daarna is de huilduur gemiddeld 1,5 uur per dag.

Er is het verschil in vermoeidheid. Naarmate een baby vermoeider raakt, gaat hij steeds slechter slapen en steeds meer huilen. En van al dat huilen wordt hij weer vreselijk moe. Vermoeidheid wordt óververmoeidheid, bij baby en ouders. Binnen een paar weken na de geboorte kun je als gezin al in een vicieuze cirkel raken.

Wat kan je doen:

• Rust en regelmaat in bouwen
• Niet van hand tot hand
• Overleg met verloskundige of consultatiebureau of het aan de voeding kan liggen eventueel hypo-allergene voeding gaan gebruiken
• Vergeet de bevalling niet, het kan zijn dat het kindje ergens last van heeft
• Inbakeren in overleg met het consultatie bureau
• Vraag hulp! Dit kan je ondersteunen, het is namelijk erg moeilijk om naar een huilend kindje te luisteren en niet weten waarom het huilt en hoe je het kan verhelpen